Matematiğin kültürel yönü hakkında

posted Feb 13, 2014, 10:08 AM by M. Sencer Corlu   [ updated Jan 10, 2015, 7:02 AM by M. Sencer Corlu ]
Selamlar: 

Çoğu zaman ikincil kaynaklardan ve çoğunlukla da Avrupa ve Batı kültürü merkezli, *eurocentric,* bir bakış açısı ile matematiği öğretmiyor muyuz? Matematik sözcügünün etimolojisini merak etmeyince cebir'e sıra gelmiyor galiba. İşte bu yüzden matematiğin kültürel boyutu, *ethnomathematics*, bir *teori *olarak ortaya çıkıyor ve özellikle farklı kültürlerden gelen öğrencilerin aynı sınıf ortamında nasıl barış içinde matematik yapabildiklerini ya da *mathematically enculturated* olacaklarını açıklıyor. (Corlu, 2006; 2013; Kara, 2010).

Acaba sadece Batı'nin bize ilettiği Türk matematikçilerden mi haberdarız? Ekmeleddin İhsanoğlu Hoca'nin müthiş bir kitabı var bu konuda ama bir fihrist'in ötesine geçemiyor. Birincil kaynaklardan daha fazla içerik analizi çalışmasına ihtiyaç var. Ancak Osmanlıca harfleri, ki Arapça'yla aynı şey değil, okuyamamak ciddi bir sorun; Janjanlı Osmanlıca dili ise bir başka aşılması gereken engel olarak karşımızda duruyor. ODTÜ'de Cem Tezer Hoca'ya başvurulabilir bu konuda. Belki benim yaptığım gibi ta 16.yy'a kadar gitmeden, hemen Cumhuriyet öncesi matematik nasıl yapılıyordu okullarımızda bakılabilir (Yaprak & Corlu, 2013). Böylece matematik eğitimi tarihimiz Sinan Olkun Hoca ve öğrencisinin Cumhuriyet ilk dönemini inceleyen çalışmaları ve sonrasında Safure Bulut Hoca'nın da yazarı olduğu ZDM makalesi ile bir bütünlük kazanır. Ayrıca Atatürk'ün geometri terimlerini Türkçe'ye kazandırmaktaki amacı, süreç boyunca izlediği yöntem ve karşılaştığı zorluklar daha iyi anlaşılabilir ve takdir edilebilir.

Bu konuda malesef en büyük zorluk Osmanlıca okuyabilenlerin matematik bilmemesi, matematik bilenlerin de Osmanlı'ca okuyamaması. Tabii her Osmanlıca bilen de bir değil, cünkü, örneğin aşağıdaki örneği içeren 16.'yy'dan Matrakçı Nasuh'un Umdet-ül Hisab'ını okuyabilecek uzman bulmak çok zor oldu bizim icin. 60 yaşın üstünde babam, ben, ve yine 70'ine merdiven dayamış Osmanli Arşivleri eski Genel Müdürü eniştem Necati Aktaş bir araya gelip okumaya çalıştık kimseyi bulamayınca. Yine de büyük bir bilmecenin ancak bir parcasını çözebildik. Osmanlı'da X'ten önce, örneğin 16.yy'da, Osmanlı Enderun'unda, cebir'in nasil öğretildiğini de merak edenler için bir fikir verebilir:

(X - ( X/3 + X/4 ) = 3 çözüm kümesini belirlerken:
"Tarık budur ki Cebr-i Mukabele ile bulunur. Bunda bir ortak payda bulunaki, 1/3 ve 1/4 hesaplanabile. Bu 12 olur. Ancak 12'nin sulûsü 4 ve 12'nin rûbu 3'tur. Cem olunan 7 eder. Bunu payda olan 12'den çıkarsak geriye 5 kalır ki, bu 3 dirheme müsavidir. Buna artık ayrılmış kalan denir. Ondan sonra baki kalan 3 adet bilinmeyen mal miktarı ile ortak payda çarpanı çarpılır; 36 eder ki bu meçhulün 5 katıdır. Öyle ise meçhul 36/5 eder. Cevap 7 dirhem ve artığı 1/5 dirhem demektir." (bakınız Corlu, 2011)

    Tabii Matrakçı hakkında, Muhteşem Yüzyıldan önce British Library'den de genel bir okuma yapılmasi gerekebilir.
http://britishlibrary.typepad.co.uk/asian-and-african/2013/05/a-16th-century-ottoman-polymath-matrak%C3%A7%C4%B1-nasuh.html

İyi dİleklerimle,

M. Sencer Çorlu, PhD
11 Aralık 2013



Bu konuda en son Cem Tezer Hocamızın bir konuşmasını iletmek isterim:


Diğer Kaynaklar
    (Yaprak & Corlu, 2013) hazırlanan master tezi: Ön bulguların sunumu: http://sencer.tstem.com/blog/ottomamathematicsbook
    Umdet-ül Hisab'ın mikrofişi ve makalesi: http://fetemm.tstem.com/calismalarimiz/ilktuerkfetemmoegretmenimatrakcinasuh-1
    Sinan Olkun Hoca'nın makalesi: http://ilkogretim-online.org.tr/vol10say3/v10s3m15.pdf
    Safure Hoca'nin ZDM makalesi: http://link.springer.com/article/10.1007/s11858-010-0250-0#page-1
Ċ
M. Sencer Corlu,
Jan 10, 2015, 7:00 AM
Comments